Teksty do analizy

Platon, List siódmy

(fragment, s. 50–56)

Z tego punktu widzenia mówiłem i Dionizjosowi wtedy to, co mu mówiłem. Wszystkiego mu jednak nie wyłożyłem, a i Dionizjos nie dopominał się o to; twierdził bowiem, opierając się na tym, co tu i ówdzie posłyszał od innych, że już posiada dość rozległą wiedzę, i to w sprawach najważniejszych, i że w dostatecznym stopniu wiadomości te opanował. Później miał, jak słyszę, napisać coś o tym, co wtenczas usłyszał, i podać to podobno jako swój własny system, a nie jako rzecz zawierającą coś z tego, o czym słyszał. Nie znam jednak nic z tego. Znam niektórych innych, którzy pisali na te tematy, ale oni, kimkolwiek są, samych siebie nie znają. o wszystkich, którzy pisali czy też pisać będą o czymś z tej dziedziny i twierdzą, że dzięki temu, co usłyszeli ode mnie bądź od innych, lub też doszedłszy do tego samodzielnie, obeznani są z tym, co stanowi przedmiot najpoważniejszych moich rozważań, tyle mam tylko do powiedzenia, że nie jest, zdaniem moim, możliwe, aby rozumieli się na tym chociaż trochę. Nie ma też żadnej mojej rozprawy omawiającej te zagadnienia i z pewnością nigdy nie będzie. Nie są to bowiem rzeczy dające się ująć w słowa, tak jak wiadomości z zakresu innych nauk, ale z długotrwałego obcowania z przedmiotem, na mocy zżycia się z nim, nagle, jakby pod wpływem przebiegającej iskry, zapala się w duszy światło i płonie już odtąd samo siebie podsycając. Zdaję sobie w każdym razie sprawę z tego, że jeżeliby chodziło o piśmienne czy ustne przedstawienie tych rzeczy, to ja bym właśnie wyrazić je mógł najlepiej, a także z tego, że, o ile są opacznie ujęte w jakimś piśmie, to mnie z pewnością zasmuca najbardziej. Gdybym miał to przeświadczenie, że sprawy te dadzą się w należyty sposób przedstawić w piśmie szerokiemu ogółowi albo też w ustnych naukach, czyż byłoby dla mnie piękniejsze zadanie w życiu od tego, ażeby pisać o tych tak zbawczych prawdach dla ludzi i ażeby wszystkim oświetlić istotną naturę rzeczy? Ale także i dla ludzi nie sądzę, aby próba mająca jakoby zmierzać do tego była czymś dobrym, wyjąwszy chyba bardzo nieliczne jednostki, którym drobna wystarczy wskazówka, aby już dalej samodzielnych dokonywali odkryć. Co do innych, to wywołałoby to u jednych, całkiem niewłaściwie, niezasłużoną wzgardę dla tych spraw, drugich zaś wzbiłoby w pychę i napełniło próżnością czczych wyobrażeń o sobie, że oto zdobyli już szczyty wiedzy. Zamierzam teraz przedstawić te sprawy nieco obszerniej. Być może, że w świetle tych wywodów jaśniej się zarysuje to, co mówię obecnie. Istnieje bowiem rozumowanie oparte na prawdziwych przesłankach zwalczające każdego, kto by się ważył poruszać w piśmie choćby najdrobniejsze zagadnienie z zakresu tych spraw. Rozumowanie to już i poprzednio niejednokrotnie przeze mnie było wyłożone, niemniej jednak trzeba, jak się zdaje, przedłożyć je teraz na nowo.

Każdy poszczególny przedmiot posiada trzy przedstawienia, na których wiedza o nim bezwarunkowo opierać się musi; czwartym jest właśnie ona — owa wiedza o przedmiocie. Jako coś piątego należy przyjąć to, co jest samym przedmiotem poznania i rzeczywistą istnością. Pierwszym jest więc nazwa, drugim określenie, trzecim obraz, czwartym wiedza. Do jednego jakiegoś dostosuj to przykładu, aby zrozumieć, co tu zostało powiedziane, i ten sam sposób rozumowania przenieś na wszystko. Jest więc jakieś coś nazwane „kołem”, czemu przysługuje jako nazwa to, co właśnie wymieniliśmy. Następnie idzie jego określenie, składające się z rzeczowników i czasowników. Takie bowiem powiedzenie: „to, czego wszystkie punkty skrajne jednakowo są oddalone od środka” — byłoby określeniem tego, co nosi nazwę: krągły, obły, koło. Trzecim ujawnieniem jest koło, które się rysuje i ściera, lub to, które tokarz sporządza i które ktoś niszczy. „Koła” jako takiego, do którego odnoszą się te wszystkie przedstawienia, żaden z tych zabiegów nie dotyka, ponieważ jest ono czymś innym od nich. Czwarte ujawnienie to wiedza, umysłowe ujęcie i właściwe mniemanie o rzeczy, bo wszystko to znowu trzeba brać razem jako jedno; nie tkwi ono w dźwiękach mowy ani w kształtach materialnych, lecz tylko w duszy, co wskazuje, że jest czymś innym zarówno od istoty samego „koła”, jak też od wymienionych poprzednio trzech jego ujawnień. Najwięcej pokrewne „piątemu” i podobieństwem mu najbliższe jest umysłowe ujęcie, pozostałe przedstawienia oddalają się bardziej. To samo stosuje się również do figur prostych i okrągłych, do barwy, do tego, co dobrym nazywamy, pięknym czy sprawiedliwym, do wszelkiego przedmiotu będącego wytworem ludzkiej ręki czy natury, do ognia, wody i wszystkich rzeczy tego rodzaju, do wszelkiego żyjącego stworzenia, właściwości duchowych, do wszystkich czynów i doznań. Bo jeżeli ktoś jakoś nie uchwyci owych czterech ujawnień tego wszystkiego, nigdy całkowicie wiedzy piątego ujawnienia nie stanie się uczestnikiem. Poza tym jeszcze zmierzają one nie mniej do ukazania jakościowych właściwości w obrębie każdego przedmiotu niż jego istoty, a powoduje to niedoskonałość mowy. Dlatego też żaden rozumny człowiek nie poważy się nigdy zamknąć w niej tego, co pojął umysłem, i skazać do tego jeszcze na stężenie, któremu ulega cokolwiek się utrwala w znakach pisanego słowa. i znowu to, co tu teraz mówimy, zrozumieć trzeba. Każde z kół, które w codziennym użyciu rysujemy, lub które tokarz sporządza, wykazuje w całej pełni to, co przeciwne jest zgoła „piątemu” — we wszystkich punktach swych bowiem styka się z prostą, podczas gdy „koło” jako takie, stwierdzamy, nie zawiera w sobie w ogóle, ani w mniejszej ani w większej mierze, czegoś, co mu z natury jest przeciwne. Tak samo i nazwy przedmiotów: żadna, twierdzimy, nie przysługuje żadnemu na mocy jakiejś prawnie ugruntowanej zasady, i nie ma w tym nic niemożliwego, aby to, co teraz nazywamy okrągłym, nazwać prostym, a co prostym, okrągłym, i aby dla tych którzy nazwy te przestawiają i będą je stosować odwrotnie, nie miały one mniejszej pewności w użyciu. To samo powiedzieć można o wypowiedziach zdaniowych: jeżeli składają się z imion czyli rzeczowników i z czasowników, dostatecznie pewnej pewności nie posiadają bynajmniej. Niezliczone jest poza tym mnóstwo sposobów, którymi można wykazać, jak niejasne jest każde z owych czterech ujawnień. Najważniejsze zaś jest to, co powiedzieliśmy nieco wyżej. Istota mianowicie danej rzeczy i jej jakość — to dwie różne sprawy. Dusza dąży do poznania nie jakości, ale istoty. Każde natomiast z owych czterech ujawnień rozpościera przed duszą, zarówno przy pomocy słowa, jak też i na faktach, to, do czego nie dąży ona wcale, i dając w ten sposób zawsze zmysłom możność łatwego obalenia tego, co się za każdym razem mówi, lub na co się wskazuje, bezradnością i niepewnością wypełnia w każdej dziedzinie każdego, można powiedzieć, człowieka. Tam więc, gdzie na skutek wadliwego szkolenia nie mamy zwyczaju doszukiwać się prawdy i gdzie nas pierwsze lepsze leżące przed nami odbicie jej zadowala, nie dajemy się całkowicie ośmieszać jedni przez drugich, odpowiadając na pytania stawiane przez tych, którzy umieją owe cztery ujawnienia rozbijać i podważać. W wypadkach natomiast, w których naciskamy, aby nam co do owego „piątego” udzielić odpowiedzi i odsłonić je przed nami, byle kto z tych, którzy posiadają sztukę obalania twierdzeń, bierze górę i sprawia, że ten, kto usiłuje przedstawić to w wykładzie, piśmie czy dyskusji, wydaje się większości słuchaczy człowiekiem nie rozumiejącym się zgoła na tym, o czym pokusił się pisać lub mówić. Nie zdają sobie oni przy tym sprawy niekiedy, że to nie dusza tego, kto to napisał czy wygłosił, doznaje tutaj porażki, lecz podważona zostaje zasadnicza wartość każdego z owych czterech ujawnień, zasadniczo niedoskonałych. Dopiero przemierzenie drogi prowadzącej przez nie wszystkie, wspinanie się w górę i schodzenie na dół poprzez poszczególne stopnie, mozolnie rodzi wiedzę tego, co dobre z natury, w tym, kto jest dobry z natury. o ile zaś ktoś marnie został wyposażony przez naturę, jako to wskazuje przyrodzona postawa duchowa większości ludzi, zarówno w sprawie przyswajania nauk, jak i w zakresie tego, co nazywamy obyczajami, gdy przy tym jeszcze i one uległy zepsuciu, takim ludziom nawet sam Lynkeus nie zdołałby oczu otworzyć na światło. Jednym słowem: tego, kogo nie łączy z porzedmiotem więź pokrewieństwa, nie uczyni widzącym ani łatwość przyswajania wiadomości, ani dobra pamięć; zasadniczo bowiem nie przyjmuje się ten przedmiot na gruncie obcej sobie natury. Tak więc ani ci, którzy z tym, co jest sprawiedliwe i w ogóle piękne w każdej dziedzinie, nie są jakby zrośnięci z natury i spokrewnieni, choćby i byli nawet zdolni jedni do jednych, a drudzy do innych umiejętności i dobrą równocześnie w tych rzeczach obdarzeni pamięcią, ani również ci, którym, jakkolwiek jest w nich to pokrewieństwo, nie dostaje zdolności i pamięci — ani jedni ani drudzy nie posiądą nigdy aż do granic danych możliwości prawdziwej wiedzy dobrego i złego. Jednocześnie je bowiem poznawać należy, i fałsz jednocześnie i prawdę o wszelkim istnieniu, w ustawicznym ścieraniu się z trudnościami i w długotrwałym wysiłku, jak to powiedziałem na początku. Z trudem, gdy niby krzesiwa trzeć je będziemy o siebie wzajemnie: nazwy i określenia, wzrokowe obrazy i doznawania zmysłowe, drogą życzliwie stosowanych prób wypróbowując ich moc i posługując się metodą pytań i odpowiedzi bez podstępnej zawiści, wtedy dopiero tryśnie światło właściwego ujmowania każdej rzeczy i rozumienie napięte aż do granic ludzkiej możliwości. Dlatego też mąż poważny o rzeczach takiej wagi z całą pewnością pisać nie będzie i nie wyda ich na łup zawiści i nieporadności ludzkiej. Na zasadzie tego należy więc jednym słowem stwierdzić, gdy mamy przed sobą czyjeś pisma, prawodawcy na przykład z zakresu praw spisane uwagi, czy też cokolwiek z jakiejś innej dziedziny, że nie były to rzeczy największej wagi dla piszącego, o ile on sam jest człowiekiem poważnym, takowe spoczywają gdzieś w najpiękniejszej sferze jego myśli; jeżeli zaś naprawdę powierzył książkom to, do czego największą przykłada wagę, „oto zaiste mu” — nie bogowie — ludzie śmiertelni „rozum odebrać zdołali” [Homer, Iliada, VII 360, XII 234.]

Platon, Państwo, VII, 305, 307, 317

(Mit jaskini — wersja skrócona)

Komnata Kartezjusza

(Medytacje o filozofii pierwszej — medytacja 1.)

(tłumaczył Kazimierz Ajdukiewicz, Kraków 1948)

Przed kilkoma już laty spostrzegłem, jak wiele rzeczy fałszywych uważałem w mojej młodości za prawdziwe i jak niepewne jest to wszystko, co później na ich podstawie zbudowałem; [doszedłem więc do przekonania], że jeżeli chcę nareszcie coś pewnego i trwałego w naukach ustalić, to trzeba raz w życiu z gruntu wszystko obalić i na nowo rozpocząć od pierwszych podstaw. Zdawało mi się jednak, że to jest olbrzymie przedsięwzięcie i dlatego czekałem na wiek tak dojrzały, by już po nim nie nastąpił inny bardziej odpowiedni dla badań naukowych. z tego powodu tak długo zwlekałem, że stałbym się winny, gdybym jeszcze czas pozostały do działania trawił na rozmyślaniach. Dobrze się więc składa, że dziś umysł swój oswobodziłem od wszelkich trosk, zapewniłem sobie zupełny spokój, pogrążam się w samotności i oddam się nareszcie poważnie i z całą swobodą temu ogólnemu przewrotowi wszystkich moich poglądów.

Do tego jednak nie trzeba będzie, bym okazał, że wszystko jest fałszywe; tego może nigdy nie mógłbym osiągnąć. Lecz ponieważ już sam rozum radzi, by nie mniej ostrożnie powstrzymywać się od uznania tych rzeczy, które są niezupełnie pewne i niewątpliwe, jak od oczywiście fałszywych — zatem wystarczy do odrzucenia wszystkich, jeśli w każdej znajdę jakąś rację wątpienia. a  także nie trzeba poszczególnych poglądów po kolei przechodzić — byłaby to praca bez końca lecz, ponieważ po zburzeniu fundamentów, wszystko, co na nich jest zbudowane, samo upada, przystąpię od razu do samych zasad, na których opierało się wszystko, w co niegdyś wierzyłem.

Otóż wszystko, co dotychczas za najbardziej prawdziwe uważałem, otrzymywałem od zmysłów lub przez zmysły; przekonałem się jednak, że te mnie niekiedy zwodzą, a  roztropność nakazuje nie ufać nigdy w zupełności tym, którzy nas chociaż raz zwiedli. Jednakowoż — choć nas zmysły niejednokrotnie zwodzą, gdy chodzi o jakieś przedmioty małe i bardziej oddalone — to może jest wiele innych rzeczy, o których a bsolutnie nie można wątpić, chociaż też od zmysłów je przyjmujemy, jak np., że teraz tutaj jestem, że siedzę koło ognia, że jestem odziany w zimową szatę, że dotykam tego papieru rękoma itp. w jakiż sposób można by zaprzeczyć, że te właśnie ręce i całe to ciało moje jest? Musiałby chyba siebie porównać do nie wiem jak szalonych, których mózg tak jest osłabiony przez uporczywe wyziewy czarnej żółci, że stale zapewniają, iż są królami, podczas gdy są bardzo biedni, lub że są odziani w purpurę, gdy tymczasem są nadzy, albo że mają głowę z gliny, albo że całe ich ciało jest dynią, lub że są wydęci ze szkła. ale to są właśnie szaleńcy i ja bym się wydawał nie mniej szalonym, gdybym sobie ich wziął za przykład.

Doskonale! — jak gdybym sam nie był człowiekiem, który ma zwyczaj w nocy spać i który we śnie doświadcza tego samego, a nawet rzeczy jeszcze mniej prawdopodobnych, niż owi szaleńcy na jawie. Jak często w nocy każe mi sen wierzyć w rzeczy zwyczajne, jak np. że tu jestem, że jestem ubrany, że siedzę przy ogniu, a tymczasem leżę w łóżku rozebrany. Lecz teraz przecież całkiem pewnie na jawie patrzę na ten papier, ta głowa, którą poruszam, nie jest we śnie pogrążona. Rękę tę wyciągam przed siebie z rozmysłu i ze świadomością i mam w niej czucie; tak wyraźnie nie przedstawiałoby się to śpiącemu. a jednak przypominam sobie, że podobne rozważania zwiodły mnie innym razem w snach. Gdy o tym myślę uważniej, widzę tak jasno, że nigdy nie można na podstawie pewnych oznak odróżnić jawy od snu, iż ogarnia mnie zdumienie i to zdumienie właśnie utwierdza mnie prawie w mniemaniu, że śnię.

Dobrze więc, przypuśćmy, że śnimy i że nieprawdą są wszystkie te szczegóły, jak to, że otwieramy oczy, poruszamy głową, wyciągamy ręce, że mamy takie ręce i takie ciało. Trzeba jednak z pewnością przyznać, że senne widziadła są jak gdyby jakimiś malowidłami, które mogłyby zostać utworzone jedynie na podobieństwo rzeczy prawdziwych. Że więc przynajmniej te rzeczy ogólne, jak oczy, głowa, ręce i całe ciało istnieją jako rzeczy prawdziwe, a nie tylko wyobrażone. Przecież sami malarze, nawet wtedy, gdy próbują przedstawić syreny i satyrów w najniezwyklejszych postaciach, nie są w stanie dać im pod każdym względem nowych cech, lecz tylko łączą ze sobą członki rozmaitych stworzeń. a  jeśli nawet wymyślą coś tak dalece nowego, że nic podobnego w ogóle nigdy nie widziano, tak zupełnie zmyślonego i nieprawdziwego, to jednak z pewnością przynajmniej barwy, które się na to składają, muszą być prawdziwe. Na tej samej podstawie trzeba koniecznie przyznać, że chociaż te rzeczy ogólne, jak oczy, głowa, ręce itp. Mogą być tylko tworami imaginacji, to jednak rzeczywistymi są jakieś inne rzeczy prostsze i ogólniejsze, z których — jak gdyby z prawdziwych barw — tworzą się wszystkie bądź fałszywe, bądź prawdziwe obrazy rzeczy, jakie się znajdują w naszej świadomości (cogitatio). — Tego rodzaju, zdaje się, jest istota ciała w ogóle i jego rozciągłość, podobnie kształt rzeczy rozciągłych, dalej ich quantum, czyli ich wielkość i liczba, tak samo miejsce, w którym się znajdują, czas przez jaki trwają itp.

Toteż na podstawie tego może nie będzie mylny wniosek, że choć fizyka, astronomia, medycyna i wszystkie inne nauki, które zależą od rozpatrywania rzeczy złożonych, SA wprawdzie niepewne, to jednak a rytmetyka, geometria i inne tego rodzaju nauki, które traktują jedynie o rzeczach najprostszych i najogólniejszych — nie troszcząc się wcale o to, czy one istnieją w rzeczywistości, czy nie — zawierają coś pewnego i niewątpliwego. Bo czy czuwam, czy śpię, 2+3=5, a kwadrat nie ma więcej boków, jak cztery, i zdaje się jest niemożliwe, by tak oczywiste prawdy popadły w podejrzenie, jakoby były fałszywe.

Jednakowoż znajduje się w moim umyśle pewne dawne, silnie wkorzenione mniemanie, że istnieje Bóg, który wszystko może i który stworzył mnie takim, jakim jestem. Skąd jednak wiem, że on nie sprawił tak, iż w ogóle nie ma żadnej ziemi, ani żadnej rzeczy rozciągłej, żadnego kształtu, żadnej wielkości, ani miejsca, a że mimo to, wszystko przedstawia się tak, jak teraz, jako istniejące. Skąd wiem, że tak jak o innych niekiedy sądzę, że się mylą w takich sprawach, o których — jak im się wydaje — posiadają doskonałą wiedzę, że tak samo ja sam nie ulegam złudzeniu, gdy dwa do trzech dodaję lub liczę boki kwadratu, albo gdy wykonuję cos jeszcze łatwiejszego, jeśli cos takiego da się pomyśleć. a może Bóg nie chciał, bym był tak oszukiwany? Nazywa się przecież największą dobrocią. Lecz, jeśliby się to nie zgadzało z jego dobrocią, by mnie stworzył takim, iżbym się zawsze mylił, to zdawałoby się, że ta sama dobroć nie pozwala na to, bym się czasem tylko mylił. a tego faktu nie można zaprzeczyć.

Znajdą się jednak może tacy, którzy woleliby zaprzeczyć istnieniu tak potężnego Boga, niż uwierzyć w to, że wszystkie inne rzeczy są niepewne. Lecz z tymi nie spierajmy się i uważajmy to wszystko o Bogu za czczy wymysł. Niechaj więc przyjmą, że tym, czym jestem, stałem się bądź to na skutek przypadku, czy też zwykłego biegu rzeczy, lub jakimkolwiek bądź innym sposobem. Otóż, ponieważ mylić się i błądzić uchodzi za pewną niedoskonałość, więc im mniej potężnemu sprawcy moje pochodzenie będą przypisywali, tym prawdopodobniejszym będzie, że jestem tak niedoskonały, iż zawsze się mylę.

Na takie argumenty nic już nie mogę odpowiedzieć, lecz w końcu muszę wyznać, że o wszystkim, co dawniej uważałem za prawdziwe, można wątpić i to nie przez nieostrożność lub lekkomyślność, lecz z powodu poważnych i przemyślanych racji.(…) Lecz nie dość to stwierdzić, trzeba się starać mieć to w pamięci. Ustawicznie bowiem powracają dawne mniemania, do których przywykłem, i biorą w posiadanie mój łatwowierny umysł (…) Dlatego — jak sądzę — nieźle uczynię, jeśli (…) sam siebie będę łudził i uważał przez jakiś czas owe mniemania za zupełnie fałszywe i urojone (…).

Ludwig Wittgenstein,
Tractatus logico–philosophicus

Wyboru dokonał Gromazjusz

Komentarze: Ajn

Struktura wyboru:

Rady Gromazjusza:

Narzędzia:

PUNCTUM CONTRA PUNCTUM

• Myśl odnosi się do Bytu  pośrednio;
• język pośredniczy między Myślą a Bytem w ten sposób, że sądom przyporządkowane zostają zdania (funkcja f₀), a te dalej rzutowane są w Byt (funkcja f₁);
• Język odnosi się do Bytu pośrednio;
• przestrzeń logiczna jest to ogół sytuacji opisywalnych przez zdania, tj. sytuacji możliwych;
• każda sytuacja, która ma miejsce w świecie jest możliwa, ale nie odwrotnie;
• przestrzeń logiczna pośredniczy między językiem a bytem w ten sposób, że zdaniom zostają przyporządkowane opisane przez nie, zatem możliwe sytuacje — elementy przestrzeni logicznej, te zaś są dalej rzutowane w Byt;
• Byt

Dwie teorie Traktatu to (...) dwie teorie zdania (...) Pierwsza ujmuje zdanie jako klasę warunków prawdziwości (...) Druga ujmuje je jako  obraz  możliwego stanu rzeczy. Obie mają się do siebie mniej więcej tak, jak dla nazw teorie ich zakresów i treści: miejsce logiczne zdania to jego „zakres” a przedstawiony w nim stan rzeczy to jego „treść”. Obie są też związane podobnym prawem odwrotności: „im większy zakres, tym mniej treści; i odwrotnie (5.121 i 5.122) (...) w Traktacie teoria zdania jako klasy jest teorią zdań złożonych, a teoria zdania jako obrazu — teorią zdań prostych. (WOT.XXIII-XXIV)  
 
Prawo odwrotnej proporcjonalności treści (intensji) i zakresu (ekstensji) lata przed Wittgensteinem sformułował Peirce. Konsekwentnie twierdził, że terminy zdefiniowane absolutnie musiałyby być terminami pustymi (nic by nie oznaczały), a terminy absolutnie, punktowo oznaczające nic by nie znaczyły. [Ajn]

Nazwa jest przyporządkowana przedmiotowi umownie, natomiast między zdaniem i faktem zachodzi więź istotna (4.03). Przyporządkowanie jest dziełem ludzkim — ta więź nie. (WOT.XXV)  
 
Uwaga Wolniewicza wymaga ważnego dodatku. Więź istotna zachodzi między zdaniem sensownym a faktem. W logice Wittgensteina opozycja: sensowność — nonsensowność, stoi na pierwszym miejscu. „Więź istotna” znaczy tu: „zdanie jest strukturalnym obrazem faktu; jest obrazem jego formy”. Powiedzmy to zwięźle za Peircem: zdanie jest diagramem faktu. Twierdzenie to trzeba teraz zastosować do zdań fałszywych. I one muszą być diagramami faktów. Ale negatywnych. Każdy fakt w naszym świecie jest faktem pozytywnym; ten dodatek zwykle pomijamy, jak pomijamy znak "+" przed cyfrą oznaczającą liczbę dodatnią. Każdy fakt pozytywny jest tym samym faktem możliwym. Nie wszystkie fakty możliwe są faktami pozytywnymi; nasz świat nie aktualizuje wszystkich możliwości. Fakty możliwe, kóre nie są pozytywne i nie zachodzą w naszym świecie, to fakty negatywne. Fakty negatywne są faktami możliwymni. Nie ma faktów niemożliwych. Każde zdanie sensowne, a fałszywe w naszym świecie, jest prawdziwe w jakimś możliwym świecie. Nie ma zdań koniecznie fałszywych, tj. fałszywych w każdym możliwym świecie. Zdanie koniecznie fałszywe, fałszywe w każdym możliwym świcie, pozostawałoby w istotnym związku z faktem niemożliwym. A to nie jest fałsz, ale nonsen. Nia ma fałszu koniecznego. Jest prawda konieczna. Nie ma prawd koniecznych. Zadziwiająca asymetria.
 
P.S. Twierdzenie, że nie ma fałszu koniecznego (żadne zdanie nie jest koniecznie fałszywe) stoi w najściślejszym związku z tezą Wittgensteina, która oznajmia, że w języku nie da się pomyśleć niczego nielogicznego. [Ajn]

Plik (około 25 MB) zaiera pierwszy rozdział książki Davida Weissmana Truth’s Debt to Value. Tytuł rozdziału: „Peirce and James”. Rozpoczyna się znanym gestem pożegnania Peirce’o z nazwą pragmatyzm. Obok relacji między właśnie wymienionymi panami, Weissman omawia tam krótko stosunek Peirc’a do Putnama. Poruszane są zagadnienia relacji między myślą a działaniem. Jest kwestia tzw. World-Making. Wszystko to w związku z filozofią Peirce’a.

Plik (około 180 MB) to pierwsza paczka tekstów przeznaczonych na ćwiczenia poświęcone tematyce uniwersaliów. Odbędą się dwa spotkania. Pierwsze tematycznie zogniskowane wokłół hasła: uniwersalia, a abstrakcyjne indywidua. Hasło drugiego: uniwersalia, a realne continua. Pierwsze spotkanie — szkolne. Gdybym ufał, że Front Wyzwolenia Różnicy zezwolił na porządną, Waszą edukację w zakresie problematyki powszechników, w ogóle bym tych ćwiczeń nie przprowadzał. Nie ufam. Przeprowadzam. Drugie ćwiczenia, zaawansowane, specyficznie Perirce’owskie.
     Do pierwszych ćwiczeń należy przpomnieć sobie esej Quine’a pod tytułem O tym co istnieje. Nawet mi nie mówcie, żeście się z nim nie zetknęli. Wskazane byłoby zapoznanie się z tekstem Mariana Przełęckiego: O tym czego nie ma. (Znaleźć da się w jakichś Studiach Filozoficznyc. Jakim prawem nie podaję dokładnego namiaru? Takim, że to są studia, uczenie się również na tym poziomie samodzielnej pracy).
     Zawartość pliku:

• Tadeusz Kotarbiński „Stanowiska w kwestii istnienia powszechników: realizm, konceptualizm i nominalizm” Elementy teorii poznania, logiki formalnej i metodologii nauk.
  Kotarbus jest, rzecz jasna, tendencyjny. Ale jest też czytelny. Wiadomo gdzie tendencja, a gdzie «referencja». Poza tym jedna rzecz piękna u niego — odwaga oraz konsekwencja. Nieraz słyszę, że ogólność dla nominalisty jest cechą lub funkcją języka. Kotarbus na takie «zgniłe» kompromisy nie idzie i jest, jak ma być: dla nominalisty nie ma ogólności.
• Kazimierz Ajdukiewicz „W sprawie »uniwersaliów«” Język i poznanie t. I.
  U Ajduka zwracamy uwagę na koncepcję kategorii semantycznych. Jak kto pamięta co, to sobie z Husserla przypomni cokolwiek. Tekst lekko «zarobaczony». Humanisto czysty, poproś «logiczną sznurówkę» o pomoc.
• Bas C. van Fraassen, „Universals” Laws and Symmtry
  Bas wychodzi od takiego rozumienia powszechników, które jest niedaleko od Peirce’owego; do czego dochodzi, to inna sprawa. Dla mnie, w kontekście tego, co mamy zrobić, tekst ważny; ale już na drugie spotkanie. Nie wpadać w panikę. Od tego jestem inżynierem, żeby to jakoś przybliżyć; także humaniście czystemu (bez opowiadania o funkcjach holograficznych, dajmy na to). Inna sprawa, że będzie piękniej. Można sobie bezpodstawnie bujdobajczyć o subiektywności, o względności, o nieobecności, o nędzy i o czym tam jeszcze w sprawie piękna, owszem można, ale nie u mnie. U mnie też można takie rzeczy opowiadać tyle, że najpierw trzeba mieć podstawy. A to znaczy, na przykład, wiedzieć jaką rolę symetriom w świecie przypisuje współczesna fizyka. Więc będzie w maju twierdzenie Nother (spokojnie, bez formalizmów).
• Joseph Melia „On what there’s not” Analysis 4(55) 1995.
  Warto sięgnąć po Przełęckiego. Zasadniczo jednak tekst Melii to test wsytępowania wspólnoty poczucia (naszego) humoru. Mnie opublikowanie tego artykuliku przez snobistyczno-naukowe pisemko rośmieszyło do łez. Melia musiał mieć w szkole matematyka-potwora. Trauma po latach znalazła ujście w zemście.

Dwa pliki, pierwszy około 13MB drugi około 23MB, zawierające dwa rozdziały z książki: Josef Perner Understanding the Representational Mind. Materiał robimy na ćwiczeniach nie w najbliższy, a w kolejny poniedziałek.
Pierwszy rozdział The Concept of Representation z pliku tcr.zip obowiązkowo czytają wszyscy.
Rozdział drugi Understanding Representations and Appearances obowiązkowy dla Sherlock, reszta jak tam chce. Sherlock do lektury uzbraja się w swoich kognitywistów. To, co tu otrzymujecie, otrzymujecie jako kontrast a niekiedy kontekst dla koncepcji Peirce’a; książka Pernera to dużo psychologii (w tym rozwojowej).