Od konieczności do przygodności

Wyimki z XX-wiecznej Filozofii Języka

dla studentów filologii romańskiej

i kierunków pokrewnych

Warunki uczestniczenia w kursie:

określają władze: wydziału, instytutu lub katedry.

Warunki zaliczenia kursu:

obowiązkowy wykład — dopuszczalne 3 nieobecności w semestrze (usprawiedliwienia nieistotne);

po przekroczeniu limitu nieobecności student zdaje stosowny fragment materiału podczas dyżuru prowadzącego wykład;

praca zaliczeniowa — od 12,600 do 27,000 znaków (7–15 znormalizowanych stron druku) — lub egzamin ustny;

student, którego praca nie zostanie zaliczona, zdaje egzamin ustny.

„Zgiń albo stwórz sobie język!” Zanurzenie «czystego» rozumu w językach etnicznych.
„Naszą siłą język... któż naszym panem?” Język «romantycznej» ironii mocy.
„Język odkrywa świat nierozpoznany”. Poznanie a wysławianie: Humboldta koncepcja językowych oglądów świata.
„Czym jest prawda? ...ruchliwą armią metafor!” Nietzsche i pierwsza próba «poietyki» języka
„Człowiek miarą wszechrzeczy...” Absolutyzm versus relatywizm: prezentacja idei i historia filozoficznego sporu.

SEKCJA	NUMER WYKŁADU	TEMAT WYKŁADU	KLUCZE WYKŁADU
I: WPROWADZENIE. OD MILCZENIA «CZYSTEGO» ROZUMU DO «MOWY RADOSNEJ» ZAROASTRA	W–01	„Zgiń albo stwórz sobie język!”¹ Zanurzenie «czystego» rozumu w językach etnicznych	Nieobecność języka w programie krytycznej filozofii Kanta; odkrycie Hamanna: rozum jest językiem; Herdera antropologia języka — ludzie: ...osaczeni przez otoczenie; ...kompensujący swe deficyty; ...konstytuujący (ontycznie identyfikujący) świat; ...«wyzwoleńcy języka» w językowo otwartym świecie. Konsekwencje wystąpienia Hamanna oraz Herdera: rozum zwielokrotniony czy rozproszony? językowa konsoladacja świata i językowa dezintegracja światów& — konsekwntny paradoks; język jednoczy świat, a dzieli światy; zasadnicza myśl lingwistycznego relatywi- zmu: Hamann prefiguracją Heideggera?
	W–02	„Naszą siłą język... któż naszym panem?”² Język «romantycznej» ironii mocy	Hegel i krąg braci Schleglów; Der Doppelgenger — ironia Heinego; Fragmente und Stücke — Novalisa język „ułomków z najróżniejszych rzeczy”; Rimbaud — norma anormalności; Baudelaire i zagadkowe «monstrum» języka.
	W–03	„Język odkrywa świat nierozpoznany”³ Poznanie a wysławianie: Humboldta koncepcja językowych oglądów świata	Dwie przenośnie: granicy oraz horyzontu «granice mojego języka granicami mojej wiedzy»; «horyzont mojego języka horyzontem mojej wiedzy;« od archiwizacji do arché-visacji mówię, bo wiem? czy: wiem, bo mówię? rekurs do Platona: VII List i zasada niewyrażalności Humboldt o wyrażalności Podsumowanie: Humboldt o poznawczej funkcji języka.
	W–04	„Czym jest prawda? ...ruchliwą armią metafor!”⁴ Nietzsche i pierwsza próba «poietyki» języka	Poiein poezji: przypomnienie: greckie poiein w interpretacji Heideggera; rekurs do Vico: prawda fizyki ustąpi prawdzie poezji; Nietzsche: nowa mowa nowego człowieka über: supra czy trans — dygresja o Nietzsche’ańskim nadczłowieku; niech się egzorcyzmuje SIĘ; definitywnie nie definiować! wirtualne światy «literalnych» języków; sztywne iluzje dosłownej prawdy; wypad do Peirce’a: „Nothing is truer than true poetry”;
II: JZYK A PPOZNANIE. MIĘDZY ABSOLUTYZMEM A RELATYWIZMEM	W–05	„Człowiek miarą wszechrzeczy...”⁵ Absolutyzm versus relatywizm: prezentacja idei i historia filozoficznego sporu	absolutyzm — relatywizm \|\| obiektywizm — subiektywizm; absolutyzm nie implikuje obiektywizmu; relatywizm nie implikuje subiektywizmu; episteme a doxa;
IV: SŁOWA I IDEE FENOMENOLOGIA JĘZYKA	W–06
V: SPRACHE UND SEIN WĄTKI LINGWISTYCZNE W EGZYSTENCJALIZMIE	W–07
VI: JĘZYKOWA RELATYWIZACJA PRAWDY W FILOZOFII XX WIEKU	W–08
		¹J. G. Herder	Rozprawa o pochodzeniu języka
		²Biblia	Księga psalmów, 12: 5
		³W. von Humboldt	Gesammelte Schriften, t. IV
		⁴F. Nietzsche	Wiedza radosna
		⁵Protagoras	Diogenes Laertios Żwywoty sławnych filozofów

SEKCJA

NUMER WYKŁADU

TEMAT WYKŁADU

KLUCZE WYKŁADU

I: WPROWADZENIE.
OD MILCZENIA
«CZYSTEGO» ROZUMU DO «MOWY RADOSNEJ» ZAROASTRA

W–01

„Zgiń albo stwórz sobie język!”¹
Zanurzenie «czystego» rozumu w językach etnicznych

Nieobecność języka w programie krytycznej filozofii Kanta; odkrycie Hamanna: rozum jest językiem; Herdera antropologia języka — ludzie:

...osaczeni przez otoczenie;
...kompensujący swe deficyty;
...konstytuujący (ontycznie identyfikujący) świat;
...«wyzwoleńcy języka» w językowo otwartym świecie.

Konsekwencje wystąpienia Hamanna oraz Herdera:

rozum zwielokrotniony czy rozproszony?
językowa konsoladacja świata i językowa
dezintegracja światów& — konsekwntny paradoks;

język jednoczy świat, a dzieli światy;
zasadnicza myśl lingwistycznego relatywi-
zmu: Hamann prefiguracją Heideggera?

W–02

„Naszą siłą język... któż naszym panem?”²
Język «romantycznej» ironii mocy

Hegel i krąg braci Schleglów; Der Doppelgenger — ironia Heinego; Fragmente und Stücke — Novalisa język „ułomków z najróżniejszych rzeczy”; Rimbaud — norma anormalności; Baudelaire i zagadkowe «monstrum» języka.

W–03

„Język odkrywa świat nierozpoznany”³
Poznanie a wysławianie: Humboldta koncepcja językowych oglądów świata

Dwie przenośnie: granicy oraz horyzontu

«granice mojego języka granicami mojej wiedzy»;
«horyzont mojego języka horyzontem mojej wiedzy;«

od archiwizacji do arché-visacji
mówię, bo wiem? czy: wiem, bo mówię?
rekurs do Platona: VII List i zasada niewyrażalności
Humboldt o wyrażalności

Podsumowanie: Humboldt o poznawczej funkcji języka.

W–04

„Czym jest prawda? ...ruchliwą armią metafor!”⁴
Nietzsche i pierwsza próba «poietyki» języka

Poiein poezji:

przypomnienie: greckie poiein w interpretacji Heideggera;
rekurs do Vico: prawda fizyki ustąpi prawdzie poezji;

Nietzsche: nowa mowa nowego człowieka

über: supra czy trans — dygresja
o Nietzsche’ańskim nadczłowieku;
niech się egzorcyzmuje SIĘ;
definitywnie nie definiować!

wirtualne światy «literalnych» języków;
sztywne iluzje dosłownej prawdy;

wypad do Peirce’a: „Nothing is truer than true poetry”;

II: JZYK A PPOZNANIE.
MIĘDZY ABSOLUTYZMEM A RELATYWIZMEM

W–05

„Człowiek miarą wszechrzeczy...”⁵
Absolutyzm versus relatywizm: prezentacja idei i historia filozoficznego sporu

absolutyzm — relatywizm || obiektywizm — subiektywizm; absolutyzm nie implikuje obiektywizmu; relatywizm nie implikuje subiektywizmu; episteme a doxa;

IV: SŁOWA I IDEE
FENOMENOLOGIA JĘZYKA

W–06

V: SPRACHE UND SEIN
WĄTKI LINGWISTYCZNE W EGZYSTENCJALIZMIE

W–07

VI: JĘZYKOWA RELATYWIZACJA PRAWDY W FILOZOFII XX WIEKU

W–08

¹J. G. Herder

Rozprawa o pochodzeniu języka

²Biblia

Księga psalmów, 12: 5

³W. von Humboldt

Gesammelte Schriften, t. IV