Apertum | Świat — język — świadomość | Od konieczności do przygodności
         Seminarium doktoranckie | Privatissimum | Katalogi | Forum | Metalink | Faq | Urgens | Mapa


  Struktura Reprezentacji

   Wprowadzenie do Semeiotyki
   Charlesa S. Peirce’a
                    Andrzej Nowak - semeiotyka Peirce
Warunki kursu  Zwarty opis kursu  Zwarty spis wykładów Kto pyta, będzie odpytany!  Idź do wykładu:  [W-01; W-02; W-03; W-04; W-05; W-06;]
Syllabus
Sekcja Numer Temat  Wykładu Klucze Wykładu
I: WPROWADZENIE.
SEMEIOTYKA CZY SEMIOTYKA?
W–01 Semeiotyka jako teoria
re-prezentacji  a  semiotyka jako teoria reprezentacji
Apologia: Herder o  filozoficznej donisłości studiów etymologicznych;
  • Semainon versus eikón — konwencjonalny znak a  naturalny obraz:
    • znak  zinterpretowany  czy  konwencjonalny? — interpretacja  a  konwencja;
    • cassus „idioty” — znak konwencjonalny czy arbitralny?
    • ...podobne  jak  dwie  krople  wody!  —  znak  naturalny czy  ufundowany?
      • związki naturalne, intencjonalne, semiotyczne: Peirce, Husserl; Dąmbska, Goodman, Grice, Eco, Ingarden...
      • Blaustein o  fundamentum representationis.
  • Semainon  versus  simptoma — obiektywne  świadectwo a  subiektywny  raport:
    • znak a  oznaka w  ujęciu Husserla;
    • znak a  oznaka w  ujęciu Bausteina i  Dąmbskiej;
    • znak a  sygnał w  ujęciu Pareto.
  • Semainon versus symbolon — rozróżnienie czy wykluczenie?
    • arbitralny symbol Peirce’a;
    • konwencjonalny symbol Saussure’a;
    • mityczny symbol Junga;
    • symbole symboliczne i  diaboliczne.
  W–02 Semeiotyka
jako  fenomenologia  mediacji a:
semiotyka «kognitywna», semiotyka komunikacji, semiologia
Fenomenologia Peirce’a — krótko: faneroskopia;
  • Nota etymologiczna: faneros, –a, –on;
  • Nota «asekuracyjna» — co znaczy: „termodynamika fenomenologiczna”;
  • Faneroskopia a  fenemenologia Hegla;
  • Faneroskopia a  fenomenologia Husserla;
    • stanowisko Spiegelberga;
    • stanowisko Ransdella;
    • Peirce’a faneron;
    • czysto deskryptywny charakter faneroskopii a  deskryptywno-asertoryczny (nomotetyczny) charakter fenomenologii (Husserla);
    • problem epoché;
      • epoché sceptyków;
      • epoché Kartezjusza;
      • epoché Husserla: rodzaje i zakres;
        1. epoché a  living doubt;
      • indeks '0' pomostem między faneroskopią a fenomenologią;
      • «uprzedzony» charakter deskrypcji faneroskopowej versus «źródłowość» deskrypcji fenomenologicznej;
        1. historyczna względność wyników faneroskopii a  ahistoryczność fenomenologii;
        2. rewidowalność wyników faneroskopii a  apodyktyczna pewność fenomenologii;
      • niewykonalność uzmienniania z perspektywy faneroskopii
      • Jakobson: faneroskopia jest strukturalną fenomenologią — „strukturalną”, nie: „strukturalistyczną”.
    • re-prezentacja jako mediacja;
      • struktura mediacji na przkładzie niesemiotycznego aktu ofiarowania;
      • semeiotyka faneroskopią mediacji simpliciter.
Semeiotyka a semiotyka «kognitywna» lub zorientowana epistemologicznie:
  • Noty historyczne;
    • semiotyka stoików — triadyczność relacji znakowej i koncepcja lekton;
    • logika Dunsa Szkota i koncepcja formalności;
    • nominalistyczny projekt semiotyki Locke’a.
  • Semiotyka «kognitywna» jako semeiotyka mediacji poznawczej.
Semeiotyka a semiologia;
(pełne zrozumienie zestawienia przyniosą dalsze wykłady) 

aspekt porównania  semeiotyka   semiologia 
realizm (scholastyczny) +
kantyzm (aprioryzm) +
kantyzm (konstruktywizm) +
psychologia +
struktura / system generowany generująca
ditto teleologiczny, ciągły deterministyczna (Leibniz), dyskretna
ditto: satus metastabilny stabilna
struktura semiozy ufundowana, linearna (?) nieufundowana, rozgałęziona, z  «jedynką»
transgres międzysytemowy racjonalny, ewoluujący, niekumulatywny irracjonalny, rugujący, niekumulatywny
reprezent. / znak triadyczny binarny
ditto: antropogeneza +
ditto: prym.  funk. mediacja komunikacja
ditto: prym.  zn. historyczne: in  futuro ahistoryczne completum
ditto zas.  negatywne (z  systemu różnic) zas.  pozytywne (int.  bezpośredni)
ditto: przedm.  odn. +
status języka neutralny wyróżniony (wzorzec)
aksjomat homologii nieobecny obecny
kod a znak uprz. reprezentamen uprz. kod
 
Konkluzje:
  • Mimo związków z kantyzmem semiologia jest niefilozoficzną teorią komunikacji za pomocą znaków (prymat kodu przed znakiem).
  • Semiotyka kognitywna jest semeiotyką poznania widzianego przez pryzmat semiozy.
  • Faneroskopia jest radykalną fenomenologią w zakresie twierdzenia: istnieją opisy fenomenologiczne, nie istnieją prawa fenomenologiczne.
  • Faneroskopia jest kwalifikowaną fenomenologią w zakresie twierdzenia: opis fenomenologiczny wymaga lokalnie aplikowalnego indeksu 0 i nic ponadto; redukcja eidetyczna jest niewykonalna.
  • Faneroskopia nie jest fenomenologią w zakresie twierdzenia: niemożliwy jest historycznie i teoretycznie nieuprzedzony opis; wyniki opisu nie mają waloru apodyktycznej pewności.
  • Semeiotyka jest faneroskopią mediacji simpliciter; kwalifikacja mediacji jako poznawczej lub semiotycznej jest nieistotna.
Następujący ciąg implikacji prowadzi do finalnej charakterystyki semeiotyki:
  • najwyższa realność przysługuje reprezentamenowi*;
  • najwyższa realność przysługuje mediacji;
  • semeiotyka jest faneroskopią mediacji;
  • faneroskopia jest strukturalno-opisową fenomenologią;
  • semeiotyka  jest strkturalno-opisową  nauką  o  bycie.
*Patrz wykład W-05.
II:  FENOMENOLOGICZNE I  KATEGORIALNE
PODSTAWY SEMEIOTYKI
W–03 Elementy teorii relacji i  faneroskopii kategorii Elementy teorii relacji;
  • Relacja w sensie teorii mnogości Z-F;
    • Uogólniony iloczyn kartezjański: redukowalność relacji n-arnych do binarnych.
  • Relacja i relatyw w rozumieniu Peirce’a;
  • Nieredukowalność niektórych relacji triadycznych do relacji o niższej arności;
    • argumenty Peirce’a;
    • analiza Herzbergera.
  • Rzeczowe uzasadnienie konwencji terminologicznej: „n-ada”, nie: „n - arna relacja”;
    • Relacja a relatyw.
Elementy faneroskopii kategorii;
  • Historyczne punkty odniesienia koncepcji Peirce’a;
    • kategorie Arystotelesa — ontologiczne czy semiotyczne?
      • analiza Oehlera.
    • kategorie Kanta
      • zasady Peirce’a redukcji Kantowskiego schematu kategorialnego.
  • Firstness, Sececondness, Thirdness; — charakterystyka podstawowa;
    • egzystencjalno-ontologiczna charakterystuka kategorii jako modi entis;
    • formalno-ontologiczna charakterystuka kategorii jako modi entis;
      • kategorie a ontologiczne prawa: wyłączonego środka oraz sprzeczności;
      • kategorie a tożsamość: identity versus suchness
    • modalna charakterystuka kategorii;
      • wykładnia Bensego-Schulza;
      • wykładnia Greenlee;
      • źródłówa wykładnia Peirce’a.
    • relacyjna charakterystyka kategorii;
      • kategorie a relacje i relatywy;
      • pojęcie degeneracji — kategorie autentyczne i zdegenerowane.
    • wzajemna zależność kategorii;
      • zasada fundowania;
      • zasada nieredukowalności.
  • Firstness, Sececondness, Thirdness — problemy, kontrowersje, konfrontacje;
    • Firstness — jakościowy komponent świata;
      • Firstness a jej «adamowy», graniczny charakter;
      • Firstness a ogląd teoretycznie nieuprzedzony — rekurs do Husserla;
      • Fistnessqualistas i quale;
      • Firstness a możliwość — rekurs do Ingardena;
      • Fistness a spontaniczność, świeżość, twórczość...
      • Fistness a idea absolutnego przypadku;
      • Fistness czyli nothing-in-particular-ness.
      • Firstness czyli suchness
    • Secondness — «brutalny» komponent świata;
      • Secondness a egzystencja;
      • Secondness czynna i bierna;
      • Secondness a haecceitas;
      • Secondness a suppositum;
      • Secondness a rzeczy i fakty;
      • Secondness czyli this-ness;
      • res prohibita? — Boler o nieobecności rzeczy w ontologii Peirce’a.
    • Thirdness — umysłowy komponent świata;
      • Thirdness a synteza (Kant, Hegel);
      • Thirdness a rzeczywistość;
      • Thirdness a necessity i destiny;
      • Thirdness a myśl i myślenie;
      • Thirdness a mediacja;
      • Thirdness a reguła i prawo;
        1. prawo a nawyk (habit);
        2. habit a habitus entis.
      • Thirdness a czas;
      • Thirdness czyli would be;
      • Thirdness czyli lawfulness;
  • Podsumowanie dotychczasowych rozważań:
    • «idiostatyczna» Firstness, «idiomatyczna»
      Secondness, «paradygmatyczna» Thirdness.
  • Iteracyjna technika analizy kategorialnej
  W–04 Wybrane zagadnienia kla­sycz­nej metafizyki w świetle fa­ne­ro­sko­pii kategorii Peirce a metafizyka;
  • «Klub Metafizyczny» — żart czy prowokacja;
  • Krytyka tradycyjnej metafizyki i refutacja scjentyzmu;
  • Typologia metafizyk.
Analizy i reinterpretacje;
  • Peirce a idea henologii;
  • Peirce o determinizmie;
    • nieredukowalność kategorii a:
      • determinizm demokrytejski
      • determinizm epikurejski
      • determinizm leibnizjański
  • Peirce o nieredukowalności bytu potencjalnego do tego, co aktualne;
  • Reinterpretacja sporu o uniwersalia;
    • semiotyczny status powszechnika
    • universale versus generale;
    • powszechnik jako abstrakcyjne indiwiduum a powszechnika jako realne continuum;
    • Platona realizm czy reizm pojęciowy?
  • Lekcja nominalizmu i jego krytyka;
    • krytyka teorii idei w Parmenidesie Platona;
    • idee i nazwy — Ockhama «mord założycielski»;
    • błąd źle umiejscowionego „tylko”.
  • Konceptualizm w oczach Peirce’a;
    • «trywialność» i nadmiarowość konceptualizmu;
      • myśl a myślenie;
      • myśl a rzeczywistość
      • myśl a język i rozum;
        1. Peirce a Hamann.
      • transcendentalizm a realizm;
      • Peirce o życiowej donisłości sporu o uniwersalia;
        1. dodatek: Peirce o Bogu i wierze.
III:  STRUKTURA REPREZENTACJI W–05 Thirdness: mediacja i reprezentacja Suplement i nawiązanie do wykładu W–02;
  • Heglowskie wątki semeiotyki Peirce’a;
    • Aufchebung? — medium versus eidos;
    • Wirkung — mediacja i efektywność;
      • znak i «gwiazda szeryfa»;
      • zastrzeżenie Goudge’a — odpowiedź Bolera;
      • realność reprezentamenu — rekurs do Arystotelesa.
Formalno-ontologiczna problematyka reprezentamenu;
  • Triadyczno-trychotomiczna struktura reprezentamenu;
    • ground — podstawa reprezentamenu;
      • qualisignumqualitas czy quale?
      • sinsignum — rzecz czy fakt?
      • legisignum — klasa, prawidłowość czy prawo?
      • pytanie o prawomocność kategorialnego rozwarstwienia podstawy reprezentamenu;
        1. ground jako Pierwsze Trzeciego ( Fistness of Thirdness);
    • correlate — przedmiotowe odniesienie reprezentamenu;
      • korelat czy przedmiot; przedmiot czy odniesienie przedmiotowe?
      • korelat a kontekst;
      • Drugie Trzeciego (Secondness of Thirdness) — kategorialny status korelatu;
        1. problem Savana;
        2. źródłowa wykładnia Peirce’a.
      • bezpośredni przedmiot reprezentamenu oraz jego przedmiot dynamiczny;
        1. dystynkcja Peirce’a a Kanta rozróżnienie między fenomenem i noumenem;
        2. dystynkcja Peirce’a a Fregego rozróżnienie między SinnBedeutung;
        3. dystynkcja Peirce’a a przedmiot intencjonalny Husserla z okresu Badań logicznych;
        4. dystynkcja Peirce’a a Ingerdena rozróżnienie między przedmiotem czysto intencjonalnym i przedmiotem także intencjonalnym;
        5. przedmiot dynamiczny jako czynnik determinujący reprezentamen — uderzenie w kantowski konstruktywizm.
      • odniesienie przedmiotowe reprezentamenu — modi;
        1. odniesienie ikoniczne (możliwe) — Eco: podobieństwo nie definiuje ikoniczności; podobieństwo ideą rozszczepioną, obraz – diagram – metafora, ikon, hipoikon, deksryptory;
        2. odniesienie indeksykalne (egzystencjalne) — związek przyczynowo-skutkowy jako podstawa indeksu, stosunek części do całości jako podstawa indeksu, zaimki względne jako wzorcowe przypadeki, desygnatory;
        3. odniesienie symboliczne (realne) — symbole konwencjonalne lub arbitralne (arbitralność i Secondness), dystrybutory.;
      • wzajemna zależność przedmiotowych odniesień reprezentamenu;
      • zależność typu odniesienia przedmiotowego reprezentamenu od typu jego podstawy;
    • interpretant — znaczenie reprezentamenu;
      • interpretant bezpośredni (eksplicitny): bezkontekstowy;
        1. odniesienie reprezentamenu do interpretanta bezpośredniego: hipotetyczne, kategoryczne, relatywne.
      • interpretant dynamiczny (efektywny): emocjonalny, energetyczny, logiczny;
        1. odniesienie reprezentamenu do interpretanta dynamicznego: sympatetyczne, perkusuwne, indykatywne.
      • interpretant finalny (normalny, intendowany): estetyczny, etyczny, logiczny;
        1. odniesienie reprezentamenu do interpretanta finalnego: rhematyczne (seme), dicentyczne (pheme), argumentowe (delome).
    • Peirce’a koncepcja interpretanta w kontekście historycznym;
      • interpretant a intensja resp. ekstensja;
      • interpretant a konotacja resp. denotacja;
      • interpretant a znaczenie in concreto resp. in abstracto;
      • interpretant a intencja znaczeniowa resp. znaczenie idealne.
Konkluzje;
  • pojęcie ontyczności i jej stopnie;
  • pojęcie semiotyczności i jej stopnie;
    • korelacja ontyczności i semiotyczności.
  • pojęcie klasy znaków
    • niepełne klasy znaków;
    • dziesięć dopuszczalnych, pełnych klas znaków.
IV:  SEMEIOZA I NIESKOŃCZONOŚĆ W–06 Semeioza i system „Semeioza” — trojaki sens terminu;
  • „Semeioza” w znaczeniu „reprezentamen”;
    • działania w reprezentamenie a działanie reprezentamenu.
  • „Semeioza” w znaczeniu „(dowolny) proces semeiotyczny”;
    • the proper significate outcome;
    • procesy naturalne a procesy semeiotyczne;
    • semeioza a automatyczna regulacja.
  • „Semeioza” w znaczeniu „generowanie”
    • proste generowanie — propagacja reprezentamenu;
    • generowanie progresywne — przyrost semiotyczności;
  • Retrosemeioza;
    • proste replikowanie
      • typ — replika — token.
    • replikowanie degresywne;
      • reprezentamen nieautentyczny i jego rola w semeiozie;
      • inne stopery semeiozy.
System semeiotyczny;
  • prosta generatywność reprezentamenu a jego systemowy charakter;
    • pochodność systemu;
    • niesamoistność i niesamodzielność reprezentamenu;
      • H3O+ — triada reprezentamunu jako idealizacyjny model komórki semeiozy.
    • ciągłość semeiozy;
      • ciągłość w ujęciu teoriomnogościowym;
      • Peirce’a ujęcie ciągłości jako relacyjnej ogólności (relational generality)
    • «regularność» semeiozy;
      • normatywna funkcja interpretanta;
      • absolutny przypadek i punkty osobliwe semeiozy.
    • celowość semeiozy;
 
   Pokaż/Ukryj tematy prac zaliczeniowych
   Na górę strony